(VOICE-OVER) Eén op vier Belgen ouder dan 15 jaar kampt met een psychisch probleem.

Ook kinderen en jongeren worden getroffen.

Specialisten spreken van één leerling op drie die vroeg of laat

psychisch in de problemen komt. TV.Klasse ontmoet Brecht

die op haar vijftiende bij een psychiater aanklopte

en Anja, ouder van een depressieve zoon van negen.

Een reportage van Klasse: Ik ben niet gek.

Ik geef dat toe. Ik heb foto's van mezelf gezien en dat is beschamend.

Ik zag er toen ook erg slecht uit,

maar dat kon mij toen niet veel schelen. Ik begrijp dat van hun

dat zij dan zoiets hebben van: Oei, die is echt zot.

Brechtje is een meisje van 21 dat in Antwerpen studeert.

Als kind werd ze misbruikt door iemand buiten haar gezin.

Zolang haar geest het toeliet, heeft ze dit verdrongen.

(BRECHT) Als kind heb je een enorme veerkracht

en de mogelijkheid om heel veel dingen te verdringen

en ja, met ouder worden en in de puberteit komen,

verander je en komen die verdrongen gevoelens 'n beetje terug naar boven

en tot op het punt dat de bom op barsten staat, denk ik.

(VOICE-OVER) Brechtje is dan vijftien en wil tegen niemand iets vertellen,

maar ze verandert zienderogen.

Het spontane meisje wordt stil en teruggetrokken.

Ze voelt zich plots 'n buitenbeentje en gaat zich ook zo gedragen.

(BRECHT) Het klinkt raar, maar zoveel pijn kan je ongevoelig maken.

Je voelt geen vreugde meer, je voelt geen verdriet eigenlijk ook meer.

Gewoon alles is onverschillig. Bij mij heeft dat zich geuit

in mezelf beginnen krassen in mijn armen.

Ik had er ook heel veel problemen mee dan, met mijn eetpatroon.

Het is niet dat ik ermee zat met: Ik ben te dik, ik moet afvallen.

Maar gewoon jezelf een beetje pijnigen.

Dat klinkt heel luguber, ik besef dat nu heel hard, maar...

Ik had toen heel erg het gevoel: Je verdient de pijn

en je mag niet meer lachen, niet na alles wat er gebeurd is.

Niet na alles wat je gedaan hebt.

(VOICE-OVER) Krassen op de armen, zienderogen vermageren,

de signalen die Brechtje uitzendt ontgaan ook haar leraren niet.

(BRECHT) Op een gegeven moment heeft een leerkracht mij erover aangesproken

en ze vroeg van: Brecht, is er iets waar je mee zit ?

Is er iets waar je misschien met mij over wilt babbelen ?

En ja... Toen ben ik beginnen wenen en heb ik m'n verhaal aan 'r gedaan.

En zij heeft mij toen heel goed geholpen, zij heeft vooral geluisterd.

Wat ik op dat moment nodig had,

gewoon iemand die ernaar wou luisteren, niet meteen oordeelde

of er een mening over had en die meteen ook wou verkondigen.

En zij heeft mij doorverwezen naar de schoolpsycholoog.

(VOICE-OVER) Vanaf dan wordt Brechtje behandeld in een psychiatrisch centrum

en wordt een depressie vastgesteld.

Het nieuws trekt als een lopend vuurtje door haar dorp.

(BRECHT) Het geroddel start en uiteindelijk gaan er dan allerlei verhalen rond

die negentig procent van de tijd compleet verzonnen zijn.

Ja, er is van alles van mij gemaakt. Ik was een drugsverslaafde,

ik was een moeilijk opvoedbaar kind.

Het is heel hard om dan door de schoolgangen te wandelen

en dan iemand aan te spreken van wie je dacht:

Ja, dat is toch wel een vriendin.

En die dan tegen je zegt: Sorry, maar mijn moeder wilt eigenlijk niet

dat ik nog tegen je praat. Ja, sorry, maar er is echt iets mis met je.

(VOICE-OVER) Vrienden en kennissen laten 'r vallen omdat ze in de psychiatrie zit.

Bij enkele leerkrachten kan ze gelukkig wel terecht.

(BRECHT) Ik denk zelfs, in extreme woorden gezegd,

dat ik mijn leven wel vrij wel aan hun te danken heb.

Bijvoorbeeld, ik heb er ook met een van hen over gepraat

dat ik het echt wel serieus niet meer zag zitten

en zij zag het dan al aankomen van: Brecht, denk je ooit aan zelfmoord ?

En zij maakte dat ook... Bespreekbaar.

Ik zou nooit op een leerkracht zelf zijn afgestapt, denk ik.

Dus dat heeft bij mij heel veel gedaan, dat zij dat hebben gedaan.

Dat zij die stap hebben genomen.

Ik denk dat dat belangrijk is dat leerkrachten dat doen.

Als ze denken dat er iets mis is, gewoon vragen.

(VOICE-OVER) Lieve Swinnen is kinderpsychiater en benadrukt hoe belangrijk het is

dat leraren die eerste signalen opvangen.

(LIEVE SWINNEN) Als kinderen jonge problemen hebben, is dat heel vaak

ook inderdaad op school dat men dat ziet.

Kinderen die zich krassen bijvoorbeeld,

dat ziet men dikwijls op school. Of kinderen die 'n leerkracht bellen:

Ik ga een eind aan mijn leven maken.

Omdat ze in die leerkracht een vertrouwenspersoon zien.

Ik denk dat leerkrachten moeten weten

waar zij op school terecht kunnen om het te bespreken

zodat ze niet in hun eentje beslissingen moeten nemen.

(VOICE-OVER) De agenda van de kinderpsychiater is druk bezet.

Maar liefst 1 op 3 leerlingen krijgt vroeg of laat 'n psychisch probleem,

een verontrustende tendens.

(LIEVE SWINNEN) Daar zijn verschillende redenen voor. Eén: Men kijkt beter naar kinderen.

Men laat ook niet meer toe dat kinderen zomaar vastlopen

in hun leerproces zonder te gaan onderzoeken wat er aan de hand is.

Aan de andere kant is het leven voor kinderen en jongeren,

naast alle mogelijke kansen die ze krijgen,

ook ingewikkeld geworden.

En vooral die kinderen die kwetsbaarder zijn,

lijden daar het meest onder.

(VOICE-OVER) Voor Brecht, negen jaar, is het leven niet makkelijk.

Al van toen hij peuter was,

vertoont hij kenmerken van een depressie.

(MAMA VAN BRECHT) De eerste keer dat wij ons zorgen begonnen te maken over Brecht,

was toen hij twee jaar was ongeveer. Hij ging naar de crèche

en op een bepaald moment begonnen slaapproblemen, eetproblemen,

altijd wenen, wenen en effectief, de arts bij wie we toen geweest zijn,

sprak toen de eerste keer het woord 'depressie' uit bij Brecht.

(VOICE-OVER) De ouders van Brecht dachten eerst in de richting van autisme.

Dat werd immers bij Wouter, hun oudste zoon, vastgesteld,

maar al snel blijkt dat Brecht een ongelukkig kind is

dat zich voortdurend zorgen maakt.

(MAMA VAN BRECHT) 3, 4 jaar geleden vonden wij die heel dikwijls in z'n bed liggen wenen

en dan vroeg je: Brecht, wat scheelt er dan ? 'Niks.'

Voilà, het stopte. En wat we ook deden, er was niks aan de hand,

maar toch iedere keer vond je een doodongelukkig kind.

Het leven bestaat voor hem constant uit vragen en over zorgen maken en...

Als ouders is dat ook heel moeilijk om daar mee om te gaan,

want je kunt daar heel weinig in helpen, je kunt...

Ik denk dat we tot nu toe alles gedaan hebben wat we kunnen.

Je gaat naar de therapie, we proberen met hem ook veel te praten

en we zien ook vorderingen komen, maar...

We zien ook wel in dat het nooit gemakkelijk voor Brecht zal zijn.

(VOICE-OVER) Anja en Etienne voelden zich eerst schuldig bij de diagnose depressie.

Het voelde alsof ze niet genoeg aandacht aan Brecht besteedden.

(MAMA VAN BRECHT) In eerste instantie heb je als ouders het gedacht van:

Oei, we hebben hier te weinig aandacht geschonken. Of:

Ja, inderdaad. Wouter zijn handicap weegt toch zwaar door op ons gezin,

we moeten daar heel veel in investeren

en Brecht heeft dan te weinig aandacht gehad

en we hebben dingen te gemakkelijk gezien en zo.

(LIEVE SWINNEN) Ouders geven zichzelf heel vaak de schuld.

Van: Wat heb ik verkeerd gedaan ? Had ik dit kunnen vermijden ?

Had ik dit moeten zien ? Had ik dat moeten zien ?

De ouders zijn de eerste die zichzelf de schuld geven.

Als daar vanuit de omgeving dan een reactie komt

die wat in die richting gaat, pikken die dat ook heel gemakkelijk op van:

Dat is ook een eigen gevoel van: Misschien ligt het wel aan mij.

En dan ben je daar ook gevoelig voor, voor wat anderen zeggen.

(MAMA VAN BRECHT) Wat wij zeker hadden, waren mijn ouders bijvoorbeeld, die zeiden van:

Allee, er moet precies aan ieder kind van jou iets schelen.

Jij moet altijd zoiets... Ik zeg je: De mensen zijn heel ongelovig

als je dat zegt. 'Zo'n klein kind, dat kan niet depressief zijn.

Dat zit in het hoofd van de ouders.' Die reactie krijg je heel fel.

'En jullie weerspiegelen die veel te fel met Wouter, je zoekt van alles.'

Dat hebben we eigenlijk wel heel dikwijls gehoord in het begin.

(SWINNEN) Soms ziet men ouders van kinderen met 'n probleem

als weinig competente ouders, maar ik draai dat graag om.

Dat zijn meestal competente ouders die al heel veel gezocht hebben,

dingen geprobeerd hebben, en uiteindelijk moeten toegeven

dat ze er in hun eentje niet geraken en dan hulp gaan zoeken.

(VOICE-OVER) Naast gespecialiseerde therapie krijgt Brecht ook

de nodige ondersteuning op school. De klasleraar, de CLB-medewerkers

en zorgleerkrachten hebben voor hem een heus vangnet gespannen.

(MAMA VAN BRECHT) Zeggen: Mijn kind is depressief. Ja, daar heeft niemand wat aan,

want ieder kind heeft een andere aanpak nodig

en dan hebben we ook echt samen met die zorgleerkracht

punten op papier gezet die voor Brecht heel belangrijk zijn.

Dus bijvoorbeeld naar Brecht toe...

Tijdens de speeltijden mag Brecht naar de leraarskamer gaan

als hij vindt van: Dat klopt hier niet.

Ook dat ze heel veel eigen initiatief van hem aanmoedigen,

zelfs ook hij die zegt van: Nee, ik vind dit niet leuk.

Dat wordt aangemoedigd, want hij gaat nooit zeggen:

Ik vind dit niet leuk. Hij gaat enkel denken: Dat is hier niet leuk en...

Als hij nu zegt tegen zijn juf van: Ik vind dit helemaal niet leuk,

dat wordt nu beloond. Als ouders is het heel belangrijk

dat je het gevoel hebt dat je daarin ondersteund wordt.

Dat je au sérieux genomen wordt, eigenlijk.

(VOICE-OVER) De zesdejaars van het Onze-Lieve-Vrouw instituut in Berchem

nemen interviews af van de jongere leerlingen

tijdens hun project 'Geestelijke gezondheidszorg'.

(LEERLING) Kunnen geestelijke gezondheidsproblemen

invloed hebben op ons lichaam ? - (ALLE VIER) Ja.

(VOICE-OVER) In dit project organiseren de leerlingen enquêtes,

geven ze presentaties

en gaan ze op bezoek in een psychiatrische instelling.

En zo'n project is nodig.

(LEERKRACHT) We verlagen op die manier gezamenlijk de drempel

om dingen bespreekbaar te maken. Je hoeft echt niet

al onmiddellijk aan een eetstoornis te lijden,

maar je kan misschien wel ervaren... Een jongere kan beginnen denken:

Oei, eigenlijk heb ik ook een problematische verhouding met eten.

Ik stop dat ook al eens weg en... Als je persoonlijke voorbeelden geeft,

gebeurt het wel geregeld dat een leerling nadien

al dan niet een beetje treuzelt aan de deur

en de eerste keer over koetjes en kalfjes praat

en dan is het voldoende dat je zegt van: Kijk, je mag altijd

langskomen als je met iets zit.

(VOICE-OVER) Tijdens het project ervaren de leerlingen

dat er nog veel vooroordelen bestaan over geestelijke gezondheidszorg.

(LEERLINGE) We hadden zo vragen gesteld rond de taboe

en bijvoorbeeld de vraag was: Een psychiatrische patiënt is gevaarlijk.

En veel mensen hadden er ook op geantwoord van: Ja, dat is zo.

Of bijvoorbeeld: Een psychiatrische patiënt

kan nooit meer normaal worden. Er waren ook veel mensen

die daar 'ja' op antwoordden.

(LEERLING) Ik heb zelf een enquête gedaan voor de leerkrachten

en daar waren toch soms wel grappige enquêtes

die we terugkregen van leerkrachten die zeiden: We weten er veel van,

maar als ze dan die quiz moesten doen die bij onze enquête zat,

scoorden ze vrij laag.

(VOICE-OVER) Leraren zijn dus niet altijd voldoende geïnformeerd

over geestelijke gezondheidszorg,

maar hebben regelmatig leerlingen met psychische problemen.

Daarom is het heel belangrijk dat ze de signalen leren herkennen

en een open klimaat kunnen creëren

waar leerlingen zich veilig voelen om te praten.

(LERARES) Wij zijn niet constant aan het lesgeven,

dus wij hebben ook wel momenten dat je echt kan observeren

of dat je dingen ziet. Het is natuurlijk wel zo:

aandachttrekkerij en iets serieus,

dat leer je als lesgever maar uit ervaring.

Zit die hier nu wat zwarte zonnen te tekenen om interessant te zijn

of zwaarmoedige gedichten schrijven ?

Of is daar echt meer aan de hand ?

(LIEVE SWINNEN) Een kind dat goed in zijn vel zit, hoeft zich niet moeilijk te gedragen

en dat is misschien voor leerkrachten eigenlijk hetzelfde.

Als je storend gedrag ziet en je hebt daar geen verklaring voor,

ga dan op zoek naar een verklaring.

Nu, ik denk dat leerkrachten ook moeten leren

om kinderen aan te spreken over hun ongerust-zijn.

Van: Kijk, ik heb dit gemerkt, en van: Is er iets ?

Of ze 't zeggen of niet, dat is iets anders,

maar het feit dat er iets gezien is, dat is wel belangrijk.

(VOICE-OVER) Meer informatie vind je in het tijdschrift Klasse

en op de website: www.klasse.be.