(BARBARA) Ik wou weglopen soms van huis. Ik was echt gewoon agressief en ik had mezelf niet meer onder controle. Ik haatte mezelf echt op 'n gegeven moment. (VOICE-OVER) 1 op de 10 leerlingen kampt met een ernstige vorm van faalangst. Dat zijn twee kinderen in elke klas. Wat kan je doen om faalangst in te dijken op school ? Hoe kan je kinderen en jongeren leren ermee om te gaan ? 'De Eerste Lijn' laat leerlingen aan het woord die met faalangst kampen en geeft tips voor een goede aanpak op school. (BARBARA) Als ik 'n auto zag, dacht ik: Ik ga eronder lopen. Maar ik wist wel dat ik dat nooit ging doen, gewoon puur voor mijn ouders en voor vrienden en zo. Ik kan die dat toch niet aandoen, dacht ik dan. Maar voor mezelf, ik dacht echt: Ik kan er beter niet zijn. (VOICE-OVER) Barbara is 17 en zit in 't 6de jaar in het Onze-Lieve-Vrouwecollege in Antwerpen. (BARBARA) Ik heb vorig jaar 3 examens niet kunnen meedoen, omdat ik gewoon niet uit mijn bed kon, ik was echt helemaal... Je hebt zoveel stress en je maag... Dat is echt iets dat je... Je kunt dat niet goed beschrijven. Mensen die dat niet hebben, die kunnen dat helemaal niet vatten. (VOICE-OVER) Vorig jaar is Barbara 'n maand niet naar school geweest, omdat de stress haar te veel werd. (BARBARA) Ik heb soms in de les gehad dat ik dan het volgende lesuur een test had en dat ik dan echt helemaal zwart voor mijn ogen zag en zo, dus dat ik echt wel heel, heel zenuwachtig was en ik bibber ook de hele tijd. (VOICE-OVER) Barbara is heel perfectionistisch en wil alles onder controle houden. Groepswerken doe ik alleen, behalve als het mensen zijn die ik vertrouw. Als ze zeggen: Oefening 20, we verdelen die door 20 mensen. Ik maak oefening 1. Ik zal oefening 2 tot 20 ook nog nakijken. Want dat... Allee, ja, ja. Stel je voor dat er een fout in staat. Mijn ouders zijn helemaal geen strenge mensen. Op school zijn ze ook allemaal sympathiek, dus er is geen druk, maar toch is er zoiets vanbinnen van: Allee, je moet dat goed doen. (VOICE-OVER) Ongeveer één op de tien leerlingen zou last hebben van faalangst. Het duikt ook op bij steeds jongere kinderen. Van de kleuterschool tot 't hoger onderwijs zijn er leerlingen die zo veel druk voelen dat het hen blokkeert. (ANN) Ik denk dat daar 2 redenen voor zijn. Enerzijds een maatschappij waar heel veel druk, heel veel tijd... Er moet heel veel op korte tijd gebeuren. Anderzijds veel meer keuze voor kinderen. Dat brengt natuurlijk stress met zich mee, want wat als ik een verkeerde keuze maak ? Wat als ik iemand teleurstel ? Wat als ik... Wat als ik... (VOICE-OVER) We leven in 'n prestatiemaatschappij. De druk om niet te mislukken is groot. Dat voelen ook de leraren in de school van Barbara. Twee jaar geleden hebben zij een faalangstteam opgericht. (LERARES MARLEEN) Wij mogen als school geen eiland apart zijn. Het is niet de bedoeling dat je een leerling naar huis stuurt en zegt van: Je hebt daar een psycholoog. Laat mama en papa het maar oplossen. Opvoeden doe je samen en wij hebben toen eigenlijk met een kleine werkgroep besloten van: Kijk, als school moet je samenwerken met de ouders en alle partijen betrokken bij het kind. Laten we dan ook voor die faalangst als school de kaart gaan trekken van: Kijk, wij werken hier aan mee. (VOICE-OVER) In 't eerste trimester doet het team in het eerste jaar een 'screening'. Wie wil, kan bij hen terecht voor een groepssessie of een gesprek. (MARLEEN) We hebben nu de eerste examenperiode achter de rug gehad. Astrid, hoe heb jij je gevoeld ? (ASTRID) Ook al heb ik goed gewerkt, allee, dat denk ik toch, als ik dan mijn examen krijg, ben ik ook altijd echt superzenuwachtig, dan begin ik altijd zo te trillen. (MARLEEN) Te trillen zelfs ? En duurt dat dan heel je examen ? (ASTRID) Vooral in het begin en op het einde, je bent aan het laatste blad bezig en je weet ineens niks meer, dan krijg ik ook terug die trillingen. (VOICE-OVER) Om de juiste kinderen in de faalangstbegeleiding te krijgen, is de school gaan aankloppen bij het CLB. (MARLEEN) Sinds dit jaar hebben wij, dankzij de hulp van onze CLB-medewerkster, een geijkte test waar wij een aantal vragen hebben die wij ook kunnen gebruiken om effectief verantwoord na te gaan: Is er sprake van faalangst ? Dus dat wij niet alleen op ons gevoel moeten afgaan of op wat ouders of leerkrachten komen melden, maar om een objectief gegeven te krijgen van: Is daar sprake van faalangst ? Zo ja, in welke mate ? (VOICE-OVER) De leerlingen die willen, kunnen over de middag een training volgen. Dat zijn sessies met ademhalings- en ontspanningstechnieken, studietips en gesprekken. (MARLEEN) Het is ook heel belangrijk om fysiek te leren ontspannen, je ademhaling onder controle te krijgen en dat te leren toepassen op momenten dat je 't moeilijk hebt. (VOICE-OVER) Ook Jolien volgt de training, het helpt 'r om rustiger te worden voor toetsen en examens. (JOLIEN) Als ik dan begin te leren, heb ik zo het gevoel van: Gaat het wel lukken ? En dan voel ik mij de periode daarvoor zenuwachtig en dan voel ik mij zo, ja, klungelig en dan gaat het allemaal niet zo goed. Mijn ouders zeggen soms: Stop nu maar al, het is al genoeg geweest. Een zeven of een zes is ook goed. Maar ik wil dan per se een acht en meer halen, omdat... Ja, ik weet niet hoe dat komt, dat zit er zo in. (VOICE-OVER) Vorig schooljaar was ze zo bang voor de toetsen dat het de verkeerde kant opging. (JOLIEN) Op den duur was het zo erg dat ik al een hele week amper had geslapen. En dan zijn we naar de kinderarts geweest en dan hebben ze mij daar een tijdje gehouden. Daarna ging het wel wat beter en dan zijn ze hier op school ook mij beginnen te volgen. Dus dan was ik eigenlijk wel blij dat ik in het ziekenhuis was beland. Want op den duur kon ik ook niet meer, omdat ik zo slecht sliep, deftig nadenken, omdat ik dan zo moe was, terwijl het, nu ik slaap, veel beter gaat. (VOICE-OVER) De leraren willen hun leerlingen vooral 'tools' aanreiken om met faalangst om te gaan. (MARLEEN) Ik denk dat mensen die ooit faalangst hebben gehad er altijd wel iets of wat van blijven meedragen, maar ik denk dat het vooral heel belangrijk is om ermee te leren omgaan en op 'n bepaald moment ook te leren van: Ik heb mijn best gedaan en nu kan ik het alleen loslaten en afwachten. (ANN) Als je kijkt naar 't probleem van faalangst, zit dat heel vaak in: Hoe interpreteer ik de situatie ? Hoe denk ik over wat er zich hier precies voordoet ? Hoe kan ik leren om zo te denken dat het mij helpt in plaats van dat het mij eigenlijk ondermijnt ? (VOICE-OVER) Ook in de Simonnetbasisschool in Sint-Martens-Latem hebben de leraren extra aandacht voor het zelfvertrouwen van kinderen om zo faalangst in te dijken. (JUF) Misschien kunnen we 'n andere reden vinden voor een slecht of een minder goed punt. (ALEXANDRA) Wanneer je een toets maakt, begin je te vergeten. Ik begin dan woorden te vergeten en dan maak ik fouten. (JUF) Ja, hoe komt het dat je die woorden vergeet ? Want je hebt ze geleerd. (ALEXANDRA) Ja, dan krijg ik stress. - (JUF) Je krijgt stress. Maar waarom krijg jij stress, Alexandra ? Want je bent bang om... (ALEXANDRA) Fouten te maken ? - (JUF) Voilà. Wie heeft ooit uitgevonden dat fouten maken niet mag ? Niemand. Jullie of je mama of je papa misschien. Maar wat zeggen we in de klas ? Fouten maken... (ENKELEN) Mag. - (JUF) Op voorwaarde dat je daar de volgende keer uit leert. Om faalangst tegen te gaan, probeer ik de kinderen, maar ook, in de eerste plaats, de ouders ervan te overtuigen dat het kind het recht heeft alleen met zichzelf vergeleken te worden. Een zes voor het ene kind is zeer goed. Een 6 voor 'n ander kind kan bijvoorbeeld niet zo goed zijn. Dan weten de ouders: De leerkracht vindt dat voor mijn kind voldoende. Zo hopen wij in die mate de extra druk die soms van thuis uit kan ontstaan een beetje in te perken. (VOICE-OVER) Juf Sylvie heeft voor 'r leerlingen 'n spiekbriefje gemaakt om zo alle twijfels en angsten weg te nemen. (JUF) Als je zenuwachtig bent, wat is het resultaat dan meestal ? (JONGEN) Dan twijfel je en mijn hulp is mijn spiekbriefje hier. (JUF) En wat staat er allemaal op dat spiekbriefje ? (JONGEN) Eén: ik heb mijn les geleerd. Twee: Als ik rustig ben, kan ik beter antwoorden. Drie: Als ik diep ademhaal, kan ik me meer herinneren. Vier: Iedereen maakt fouten, ook papa, mama en de juf. Vijf: Als ik een fout maak, kan ik ze later wel verbeteren. (JUF) Dat spiekbriefje is eigenlijk gekomen uit een noodzaak aan... Een manier om kinderen rustig te maken voor de toets. Het begint al eigenlijk bij de voorbereiding. Als ik spreek over herhalingsoefening, zijn er kinderen die alle kleuren uitslaan, omdat ze nog maar denken: Dat gaan herhalingsoefeningen zijn ter voorbereiding op toetsen. En dan had ik gedacht van: Ik ga toch voor iets moeten zorgen dat de kinderen 'n beetje rustiger worden, dat dat zo geen angstperiode is. (JUF) Ja, bij jou lukt het ook goed, Matisse. Doe maar voort. Ik vind dat kinderen meer de kans moeten krijgen om te experimenteren en om zaken te doen zonder dat ze daarop geëvalueerd worden. Daar ben ik het mee eens, maar we zitten nu in zo'n maatschappij, we hebben eindtermen die moeten bereikt worden. De toetsen zijn er, die moeten gemaakt worden. Overhoringen moeten gedaan worden, maar we proberen alles te relativeren. Je leven valt of staat niet met 'n slechte toets. (ANN) Het zou mooi zijn, mochten we als onderwijs naast een diploma ook kunnen meegeven: Ik heb daar ergens iets in mijn mouw zitten. Van zodra ik voel: Het loopt mis, weet ik wat ik kan doen. (ALEXANDRA) Juffrouw ? Ik heb gedaan. Maar ik vind die voeten zo'n beetje plat. (JUF) Alexandra, da's zeer goed. Je moet kijken hoe perfect je tekening is. (ALEXANDRA) De voeten zijn zo plat. - (JUF) Die ? (ALEXANDRA) De voeten zijn zo plat. (JUF) Dat is zo. Ik vind dat heel goed gelukt. Je hebt goed je best gedaan, het is zeer goed. Proficiat. (VOICE-OVER) Meer informatie over faalangst vind je in de brochure van de eerste lijn en op klasse.be.